کانال تلگرام تیترخوان

«بوطیقا» چگونه در کیش متولد شد؟‌

در صحبت‌هایتان اشاره کردید که یک شاعر باید توان ایجاد شعور اجتماعی را داشته باشد. یک شاعر یا نویسنده چطور می‌تواند این را محقق کند؟

من فکر می‌کنم « عمل‌گرایی» حلقه مفقوده در میان شاعران و جامعه نویسندگان ایرانی است. من بعضا دیده‌ام،‌ در برخی صفحات اجتماعی یا جلسات، برخی شاعران کارهای ضعیف تر را ارائه می‌کنند و یا به کل فعالیتی ندارند و شکل برخوردشان از بالا به پایین است. به نظر من یک شاعر خوب مانند بسیاری از شاعران غرب عمل‌گرا است؛ یعنی برخاسته از متن خود جامعه است و برای همان جامعه فعالیت می‌کند. این که ما انتظار داشته باشیم درفضایی مثل شعر فعالیت کنیم و شعر ما از متن جامعه نباشد و کاری هم برای آن جامعه نکنیم و صرفاً فضاهای ذهنی و روحی و روانی ما به دست مخاطب برسد،‌ یک تفکر غلط و اشتباه است. وقتی شاعر این فاصله را با مخاطب و اجتماع حفظ می‌کند، قاعدتاً نمی تواند آن تجربه گرایی لازم را داشته باشد. اما مهمترین انتخاب یک شاعر این است که تا چه اندازه بر اساس آن متر و معیارهایی که می داند فعالیت و تلاش می‌کند.

شما تصور کنید شاعری در شعرش، حافظ مسایل زیست محیطی و اجتماعی باشد، اما خودش در عمل این‌گونه رفتار نکند. این موضوع در ذهن مخاطب و به خصوص در حال حاضر که شبکه‌های اجتماعی فعال‌تر هستند و ارتباط‌ها قوی‌تر شده، هم بین شاعران و نویسندگان و هم بین آن‌ها با مخاطبانشان ضد و نقیض است. این تناقض‌ها باعث می‌شود نگاه مخاطب نسبت به آن مدیوم و شعر و گونه ادبی تغییر کند. بنابراین من فکر می‌کنم که یک بخشی از آن بر می‌گردد به این‌که من چه تصمیماتی را گرفته باشم برای این که این عمل گرایی را علاوه بر این‌که به صورت مشهود با مخاطب در میان بگذارم، در جهت رشد و غنای آن فعالیت کنم.

به نظر من مهمترین ویژگی که یک نویسنده و یک شاعر می‌تواند داشته باشد این است که از ظرفیت‌هایی که امروزه وجود دارد مثل شبکه‌های اجتماعی کمک بگیرد تا بتواند این عملگرایی را به مخاطب نشان دهد و فاصله خودش را با متنش کمتر کند و این بالا نشینی را تبدیل به یک فعالیت اجتماعی کند. من خودم در شبکه‌های اجتماعی علاوه بر بخش‌های معرفی کتاب و خوانش و بررسی و ترجمه‌های مختلف، بحث‌های اجتماعی و سیاسی و فرهنگی روز را هم پوشش می‌دهم و سعی می‌کنم مخاطب را با مباحث روز بیشتر درگیر کنم تا این تبادل‌ها کمکی باشد تا مخاطب ذهنش ساخته و پرداخته شود و همچنین فاصله خودم را با مخاطب کمتر کنم؛ زیرا هرچه این فاصله کمتر شود می‌تواند به درک آثار نویسنده هم کمک کند. این عمل‌گرایی در نهایت منجر به ارتباط بیشتر مخاطب با اثر خواهد شد. چون به فرض مثال اگر ما بدانیم یک اثری متضاد با آرا و تفکر آن نویسنده نوشته شده می تواند به آن اثر ضربه بزند. به عنوان مثال ژان پل سارتر به عنوان یک نویسنده و یک فیلسوف برجسته فرانسوی که دوشادوش دانشجوها در متن یک جامعه فعالیت می‌کند از این عمل گرایی به عنوان یک جنبه مثبت یاد می‌کند؛ این عمل گرایی می تواند کمک کند که این فاصله کمتر شود و این شعر یا گونه های دیگر ادبی مثل ادبیات داستانی بیشتر در متن جامعه جاری و ساری باشد.

اجازه دهید کمی هم به تجربه زیسته خود شما رجوع کنیم و مهاجرت معکوسی که از سال ۹۰ و از تهران به کیش داشتید؟ این مهاجرت را تجربه مثبتی می‌دانید؟ چه تاثیری بر روی کارهای شما داشته است؟

ببینید کیش هم نکات مثبت دارد و هم نکات منفی. از نکات مثبت آن می‌توان به داشتن زمان بیشتر اشاره کرد که می‌توانیم برای رسیدن به اهداف‌مان استفاده کنیم. من با فراغتی که در کیش پیدا کردم، مجله ادبی بوطیقا را راه‌اندازی و تا امروز هم ۲۳ شماره از آن را منتشرکرده‌ام. این ایده به دلیل نبود فرصت در تهران برایم میسر نبود. یا در حوزه ترجمه، آثاری را ترجمه کردم که به آنها علاقه داشتم یا ترجمه‌های ضعیفی از آنها منتشر شده بود. مانند ترجمه اشعار رابرت فراست, والت ویتمن, انجی ملینکو, آدرین ریچ, چارلی اسمیت, موریل روکیسر, رابرت لاول, جان اشبری و. برخی از این ترجمه‌ها به صورت انفرادی و برخی به صورت ترجمه مشترک با آقای محسن کاظمی طامه هستند. دو مجموعه گلچین برجسته‌ترین شعرهای رابرت لاول و جان اشبری به زودی از ما منتشر می شود. که اشعار رابرت لاول در مرحله ویراستاری نهایی قرار دارد و امسال منتشر خواهد شد. این فعالیت‌ها قبل از این‌که به کیش مهاجرت کنم، عملاً در تهران به واسطه آن تنش‌ها و زمان بندی‌ها امکان‌پذیر نبود.

اما از حیث تجربه گرایی جزیره کیش به واسطه فضای راکدی که دارد، نمی‌تواند در حوزه هنر، مسایل اجتماعی و فرهنگی، ظرفیت‌های لازم برای ایجاد اتفاقاتی که شاعر به عنوان یک ضربه و یک بهنگام نیاز دارد، فراهم کند. به عنوان نمونه، فقدان یک روزنامه خوب در کیش خود نشان دهنده رکود فضاهای فرهنگی و اجتماعی و سیاسی است. همچنین در جلسات فرهنگی که به دعوت از یک سری مهمانان تکراری منجر شده و ممکن است کمکی هم به فضای ادبی کیش نکند. باید تأکید کنم این‌که ما چقدر به فضای فکری و فرهنگی و اجتماعی محلی که داریم زندگی می کنیم، کمک می‌کنیم مساله بسیار مهمی است. به همین منظور من نیز یک‌جا ننشستم و سعی کردم این فضاهای فرهنگی را خودم ایجاد کنم و از افرادی که در سرزمین اصلی و یا در جزیره کیش بودند کمک گرفتم.

یک سری سلسله جلسات و نشست ها تعریف کردم که بتواند خلا فضاهای فرهنگی و اجتماعی را پوشش دهد. از همین‌رو به مدت ۵ سال جلسات ادبی در جزیره کیش را در فرهنگ‌سرای سنایی برگزار ‌کردم که در آن جلسات خوانش و بررسی و نقد فیلم داشتیم و به همین منظور خیلی از افراد شاعر و نویسنده از دل همین جلسات شروع به فعالیت کردند و تجربیاتی از این طریق به دست آمد .

بعد از راه‌اندازی بوطیقا در کیش به این فکر افتادم که فضای فرهنگی این چنینی چگونه می‌تواند به ارتقای فضاهای فرهنگی و ادبی جزیره کمک کند. بنابراین سلسله جلسات خوانش و بررسی بوطیقا را که به صورت پیوسته ماهی دو اثر از برجسته‌ترین آثار ادبی جهان را بررسی می‌کند، برنامه‌ریزی کردم که تا امروز ۲۴ جلسه برگزار شده است. بعد از مدتی به این نتیجه رسیدم که اگر کتاب‌هایی درباره ادبیات و هنر را در این بررسی بگنجانیم می‌توانیم فضاهایی بهتر از نظر تجربه و خوانش برای مخاطب رقم بزنیم و کتاب‌هایی با رویکرد زیباشناسی ادبیات، درآمدی بر روانشناسی، فلسفه و جامعه شناسی ادبیات و آشنایی با موسیقی کلاسیک و کتاب‌هایی از این دست را در برنامه خوانش گنجاندیم .

البته با شیوع کرونا،‌ و برگزاری جلسه به صورت آنلاین،‌ توانستیم مخاطب‌های خارج از جزیره را هم با این جلسات همراه کنیم. این جلسات امروز گسترده‌تر شده و مهمترین خروجی‌اش معرفی کتاب در صفحات اجتماعی به مخاطبان این حوزه است؛ کتاب‌هایی که کمتردیده و یا ترجمه شده‌اند و آثار شاخصی از برجسته‌ترین نویسندگان جهانند ولی در ایران هنوز در چاپ های اولیه هستند و یا اصلاً مخاطب ایرانی با این کتاب‌ها آشنا نیست. علاوه بر مساله خوانش و بررسی که شیوه دقیق مواجهه یک مخاطب را با یک اثر آموزش می دهد، ما تلاش کردیم که این جلسات را به صورت پادکست دراختیار مخاطبان عام بگذاریم. من فکر می‌کنم اگر دوستان ما در فضای فرهنگی کیش یاد بگیرند که با یک همت والا بدون استفاده از امکانات دولتی یک فضای اینچنینی برای مخاطب ایجاد کنند و این فضاهای فرهنگی را اشاعه و گسترش بدهند اتفاقات خوبی می‌تواند در جزیره کیش رقم بخورد.

اما بسیاری از نهادهای خصوصی فرهنگی در جزیره کیش به دنبال ایجاد تشکل‌های فرهنگی یا حرکت‌های گروهی نیستند؛ بلکه بیشتر به دنبال گرفتن امتیاز از قالب استفاده از امکانات دولتی یا سوبسید هستند. بنابراین نوعی واسطه‌گری در این حوزه رقم‌ می‌خورد که آسیب‌هایی جدی به شکل و ساختار فرهنگی جزیره وارد می‌کند.

به راه‌اندازی مجله بوطیقا اشاره کردید؛ ایده انتشار این مجله از کجا آمد؟

چند سال پیش در یکی از شبکه‌های اجتماعی به عنوان دبیر بخش ترجمه و ادبیات فعالیت داشتم. بعد از مدتی به ذهنم رسید این مطالبی که به صورت گسسته تولید می‌شود را در یک قالب منسجم‌تری گرد آورم. بر همین اساس، مجموعه مطالبی از خودم و سایرین را خیلی ساده و با یک صفحه‌آرایی معمولی در قالب پی دی اف در آن شبکه منتشر کردم که خوشبختانه با استقبال مخاطبان همراه و پیشنهاد شدکه برای آن یک فرمت و قالبی تعریف شود. اینجا بود که شکل‌گیری مجله بوطیقا به ذهنم رسید؛ مجله‌ای تخصصی در حوزه ادبیات مدرنیستی و نومدرنیستی ایران و بین‌الملل. در این مجله در هر شماره یک یا دو مقاله پژوهشی، چهار مقاله ترجمه‌ای توسط تیم بوطیقا، معرفی یکی از شاعران معاصر ایران در قالب پرونده و معرفی و ترجمه شعرهای یکی از شاعران بزرگ جهان و گلچینی از شعر شاعران ایران منتشر می‌شود.

خود کلمه بوطیقا هم بوطیقا به معنای شاعرانگی است. که با ارسطو در ادبیات و بعدها توسط استراوینسکی در موسیقی و گاستون باشلار در معماری به کار گرفته شد. تفسیر من از شاعرانگی به معنای بالاترین حد هنر چنانکه می گوییم چه فیلم شاعرانه‌ای, چه تابلو شاعرانه‌ای و چه مجسمه شاعرانه‌ای, نوعی برساختن است. یعنی چیزی را روی همه چیزها بنا کردن که این همان استیلای هنری است. در نتیجه بوطیقا انواع آفرینش‌های هنری را در برمی‌گیرد. بوطیقا معرب شده و فارسی شده "پوئتیکا"ی یونانی است که توسط ابن‌سینا و فارابی و بسیاری دیگر مورد مداقه و بررسی قرار گرفته و در جهان سابقه ۲۳۰۰ ساله و در ایران در حدود هزار سال مورد استفاده و کاربرد قرار گرفته است. بوطیقای ارسطو به نوعی اولین کتاب نقد ادبی جهان است که به بررسی شعر و نمایش یونان می پردازد و پس از نگارش آن در تمام جهان کاربردی وسیع یافته و راهش را در تمام هنرها هموار ساخته است.

بخش اول گفت‌وگو را می‌توانید از اینجا بخوانید.

  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی الفاظ رکیک و توهین آمیز یا مغایر با قوانین کشور و شئونات اسلامی باشند، منتشر نمی شوند.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

نظر شما درباره این مطلب چیست؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نظری برای نمایش وجود ندارد.