کانال تلگرام تیترخوان

مرور نقش و تأثیر ایران بر انتخابات آمریکا در گذر زمان

سرگه بارسقیان، روزنامه‌نگار و محقق تاریخ در وب‌سایت تاریخ ایرانی می‌نویسد: ۳۵ سال قبل اردشیر زاهدی، وزیر خارجه سابق دولت شاهنشاهی گفته بود: «در زمان ترومن و بعد آیزنهاور، سپس جانسون، کندی، نیکسون و فورد، ما با احزاب آمریکا سروکار نداشتیم، برایمان فرقی نمی‌کرد که رئیس‌جمهوری برگزیده دموکرات است یا جمهوری‌خواه. با دولتی به نام ایالات‌متحده آمریکا سروکار داشتیم.» اما آیا سابقه و ذائقه و علاقه ایرانیان هم همین را نشان می‌دهد، یا در پس ذهن و پستوهای زمان که بگردیم، طبع جمهوری‌خواه‌ پسند دولت‌های ایران بیشتر از طمع پیروزی دموکرات‌ها بود؟ از سابقه اسراف سفارت ایران در واشنگتن پیش از انقلاب تا اشغال سفارت آمریکا در تهران پس از انقلاب، این ذائقه جمهوری‌خواه پسند ایرانی‌ها بود که علاقه را به رئیس‌جمهوری غیردموکرات بیشتر کرد.

قمار بر سر جمهوری‌خواهان
همان اردشیر زاهدی که در مقام سفیر ایران در واشنگتن گفته بود برایمان رئیس‌جمهور دموکرات یا جمهوری‌خواه فرقی نمی‌کند، خود دو باری بر سر پیروزی جمهوری‌خواهان در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا قمار کرده و هر دو بارش باخته بود. اولین بارش وقتی بود که پول‌های سفارت ایران در واشنگتن را سرازیر کرد به کمپ جمهوری‌خواهان تا مگر کاندیدایی که جلسات مربوط به کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در دفتر او برگزار می‌شد و اولین مهمان آمریکایی دوره نخست‌وزیری پدرش فضل‌الله زاهدی بود (در ۱۶ آذر ۱۳۳۲)، رئیس‌جمهور شود؛ اما ریچارد نیکسون آن بار باخت و شانسش را گذاشت برای هشت سال بعد که بالاخره رئیس‌جمهور شد اما او هم همچون جان اف کندی نامزد پیروز و بعد مقتول، نتوانست ریاست‌جمهوری‌اش (در دوره دوم) را به پایان برد و با رسوایی واترگیت استعفا داد. اردشیر زاهدی چنان دوستی نزدیکی با نیکسون داشت که پس از درگذشت او گفت «از شش رئیس‌جمهوری آمریکا که شناختم، او بزرگ‌ترین بود.» نیکسون همانی بود که در دوره‌اش ایران را «ژاندارم منطقه خلیج‌فارس» خواندند، در سال ۱۹۷۸ همراه با اوج‌گیری ناآرامی‌های انقلاب خواست برای دلداری شاه به تهران بیاید، در روزهای آوارگی شاه این فرد «باعاطفه، رفیق‌دوست و پایمرد» (به تعبیر زاهدی) مرتباً با او تماس می‌گرفت و حتی «مارک مرس» مأمور نابغه اف‌بی‌آی و بادی‌گاردش شده بود محافظ جان شاه و پس از مرگ شاه هم در تشییع‌جنازه‌اش حاضر شد.

دلخوری دموکرات‌ها از شاه
این نیکسون‌دوستی شاه و دامادش زاهدی، کندی دموکرات را خوش نیامد و تا آمد عذر سفیر ایران را از واشنگتن خواست و زاهدی دو سال پس از آمریکانشینی در سال ۱۳۴۰ به تهرانی برگشت که نخست‌وزیرش علی امینی، سفیر سابق ایران در آمریکا بود و شایعه شده بود شاه به اصرار کندی او را انتخاب کرده؛ شاهد ادعای پهلوی‌ها، شامی بود که این دو با همسرانشان و یک نفر روزنامه‌نگار خورده بودند و کندی راجع به دکترین آیزنهاور از امینی پرسیده بود و امینی دیگر کندی را ندید تا آمد ایران. اما شاه حتی تا سال ۵۷ هم از این عقیده‌اش که امینی را کندی بر او تحمیل کرد برنگشت. چه اینکه امینی انتخاب خوبی بود در دوره‌ای که دکترین کندی «نجات آزادی» در حال اجرا بود که بر فضای باز سیاسی و اقتصادی در کشورهای جهان تأکید داشت و پس‌ازآن در ایران طرح اصلاحات ارضی، مبارزه با فساد، آزادی فعالیت احزاب و احیای جبهه ملی به اجرا درآمد و تیمور بختیار، رئیس سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) برکنار شد؛‌‌ همان فرستاده شاه در اسفند ۱۳۳۹ به واشنگتن که در پی پیروزی کندی درباره ادامه کمک‌های مالی و نظامی آمریکا مذاکره کرد. چاره‌ای نبود جز سفر خود شاه در فروردین ۱۳۴۱ و دیدار با کندی و دادن این قول که این اصلاحات را او اجرا خواهد کرد و سه ماه بعد عذر امینی را خواست.

شکست دوباره در قمار
شاه چنان از کندی دموکرات دلگیر بود که بنا بر برخی اقوال به‌زور و اکراه پیام تسلیتی پس از ترورش داد و سال‌ها بعد که دوباره اردشیر زاهدی را به سفارت ایران در واشنگتن فرستاده بود، بازهم و این بار به معاون نیکسون کمک کرد (رقمی معادل ۱۲۰ میلیون دلار) تا مگر کندی دومی سر برنیاورد، چنان‌که در خفا به اسدالله علم، وزیر دربارش گفته بود: «اگر کار‌تر به ریاست‌جمهوری برسد چون احتمالاً سیاستی شبیه کندی برخواهد گزید، لذا ما ترجیح می‌دهیم که جرالد فورد بار دیگر به ریاست‌جمهوری آمریکا انتخاب شود» و برای علم هم جیمی کار‌تر «یک کره‌خر بی‌تجربه مثل کندی» بود. شاه قمار دوم را هم باخت و آمریکایی‌ها‌‌ همان «بچه دهاتی بی‌تجربه» و «مردکه بادام‌فروش» و «عوام‌فریب‌تر از دکتر مصدق» (تعبیرات رایج در دربار پهلوی درباره کار‌تر) را برگزیدند،‌‌ همان‌که علم می‌گفت «این کره‌خرها را باید به طویله بست.» پیامی که ژوزف کرافت از روزنامه‌نگاران معروف واشنگتن‌پست برای شاه ‌آورد، تکرار‌‌ همان خواسته کندی این بار از سوی کار‌تر دموکرات بود: «باید سفیر ایران در واشنگتن [اردشیر زاهدی] از کار برکنار شود، او به‌وضوح از حامیان دولت پیشین [آمریکا] است و سفارتخانه را تقریباً به‌صورت یک باشگاه پلی بوی درآورده است.» بااین‌حال زاهدی تا دی ۵۷ در واشنگتن ماند.

تعیین سرنوشت در تهران
خواسته پیروزی جمهوری‌خواهان که با اشغال سفارت ایران در واشنگتن ناکام ماند، سه سال بعد با اشغال سفارت آمریکا در تهران کامیاب شد. شاه که دی‌ماه ۱۳۵۶ در جشن کریسمس میزبان کار‌تر و همسرش بود و عیدی تعبیر «ایران، جزیره ثبات» را گرفت، در اردیبهشت ۵۷ رونالد ریگان، رقیب جمهوری‌خواه کار‌تر در انتخابات آتی را در تهران ملاقات کرد که چند روزی در ویلای اردشیر زاهدی در حصارک مهمان بود. دو سال بعد نگاه هر دو کاندیدا برای پیروزی در انتخابات ریاست‌جمهوری به تهران بود که دانشجویان پیرو خط امام با گروگان‌های سفارت آمریکا چه خواهند کرد و به قول همیلتون جردن رئیس ستاد کاخ سفید در دوره کار‌تر «کلید انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا در دست کسان دیگری در آن‌سوی دنیا است که تصمیم و عملشان تا آخرین لحظه قابل پیش‌بینی نیست.» برای کار‌تر عجیب بود که «سرنوشت انتخابات ریاست‌جمهوری این کشور بزرگ، نه در شیکاگو یا نیویورک، بلکه در تهران تعیین می‌‏شود.» مورد عجیب دیگر برای کار‌تر این بود که «]آیت‌الله[ خمینی مرا بخاطر حمایت از شاه ملامت می‌کند و شاه مرا باعث سقوط خودش می‌دانست!» رهبر انقلاب پیش‌تر درباره کارتر گفته بود: «منطق کارتر همین منطق معاویه است.»

توافق ایرانی‌ها و جمهوری‌خواهان
تنها چند روز قبل از انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۱۹۸۰ آمریکا بود که ایران شروط چهارگانه‌ای را برای آزادی گروگان‌ها اعلام کرد: بازگرداندن دارایی‌های شاه، تعهد به عدم‌مداخله در امور ایران، آزاد کردن دارایی‌های ایران در آمریکا و لغو ادعاهای آمریکا علیه ایران. ادموند ماسکی وزیر خارجه آمریکا سراسیمه شرط دوم را پذیرفت: ایالات‌متحده استقلال ایران را به رسمیت می‌شناسد. اما آمریکایی‌ها درباره دیگر شرایط بسیار محتاطانه عمل کردند. محمد موسوی‌خوئینی‌ها مشاور دانشجویان انقلابی پیرو خط امام – تسخیرکننده سفارت آمریکا- گفته بود: «اگر ایالات‌متحده شرایط ما را بپذیرد، گروگان‌ها می‌توانند دوشنبه (شب انتخابات آمریکا) از ایران پرواز کنند.» پروازی که نه شب انتخابات آمریکا که شب تحویل قدرت از کار‌تر به ریگان جمهوری‌خواه در ۲۰ ژانویه ۱۹۸۱ انجام شد. قبلش ریگان گفته بود: «اگر گروگان‌ها پیش از انتخابات آزاد شوند، تعجب نخواهم کرد، زیرا ممکن است ایرانیان به‌عنوان رئیس‌جمهور، کار‌تر را بر من ترجیح داده باشند» اما ترجیح انقلابیون ایران این نبود تا حدی که گری سیک، معاون برژینسکی در شورای امنیت ملی آمریکا در کتابی به نام «سورپرایز اکتبر» نوشت که توافقی میان ایرانی‌ها و ریگان شده بود تا مسئله را کش بدهند و موجب شکست کار‌تر در انتخابات شدند. شاهد این ادعا خبر‌ها و مواضعی بود که در تهران گفته و شنیده می‌شد: «ما عجله‌ای در آزاد کردن گروگان‌ها نداریم؛ ما قصد نداریم به جیمی ‌کار‌تر در مبارزه انتخاباتی‌اش کمک کنیم.»

اختلاف نظر انقلابیون ایران
انقلابیون چنان هم یکدست نبودند؛ چنانکه معصومه ابتکار (از دانشجویان تسخیرکننده سفارت آمریکا) در کتاب خاطراتش نوشته: «ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهور وقت ایران در جلسات هیئت دولت تصریح کرده بود ترجیح می‌دهد دموکرات‌ها بر مسند قدرت بمانند… این در حالی بود که اکثر روشنفکران و مقامات ایرانی نظر دیگری داشتند. در اصل هر دو حزب آمریکایی در سطح ملی، سرمایه‌داران سکولار ثابت‌قدم و در سطح جهانی، امپریالیست به شمار می‌رفتند… ما متقاعد شده بودیم بنی‌صدر فعالانه سعی می‌کند با اطرافیان کار‌تر معامله کند و گروه دیگر شاید ترجیح می‌دادند با کارت‌های ریگان بازی کنند.» نمایندگان مجلس هم که بنیان‌گذار انقلاب تصمیم‌گیری درباره سرنوشت گروگان‌ها را به آن سپرده بود دودسته شدند؛ یک دسته می‌گفتند اگر به دموکرات‌ها و کار‌تر کمک نکنیم، رونالد ریگان ‌نامزد جمهوری‌خواهان انتخاب می‌شود که مواضع افراطی دارد و باید از روی کار آمدن وی جلوگیری کرد، در مقابل جمعی از نمایندگان مجلس و عمدتاً اعضای جوان آن با هرگونه کمک به انتخاب دوباره جیمی کار‌تر به‌شدت مخالف بودند و اعتقاد داشتند تفاوتی بین دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان در تقابل با نظام جمهوری اسلامی وجود ندارد. کار به جلسه غیرعلنی و غیررسمی مجلس کشید. ابراهیم یزدی، کاظم سامی، ‌احمد صدر حاج‌ سیدجوادی، هاشم صباغیان، محمدعلی هادی نجف‌آبادی و حتی محمد منتظری و هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس معتقد بودند باید با رأی فوری و نهایی به بیانیه الجزایر مانع از انتخاب ریگان شد و در مقابل نماینده جوانی چون منوچهر متکی (وزیر خارجه آتی) پشت تریبون رفت و با خرسندی از اینکه «برای نخستین بار در تاریخ انتخابات آمریکا، ایران می‌تواند بر نتیجه این انتخابات اثرگذار باشد» این نظر رهبر انقلاب که کار‌تر رئیس‌جمهور بدی برای آمریکا بود را این‌طور تعبیر کرد که: «حضرت امام همچنین فرمودند آقای کار‌تر باید به فکر کاری غیر از ریاست‌جمهوری باشد. نمایندگان محترم! این بیانات کاملاً صریح و شفاف است. آقای کار‌تر نباید انتخاب شود و این به معنای تأیید فرد دیگری نیست. سیاست آقای کار‌تر در قبال جمهوری اسلامی باید شکست بخورد.» روز پنجشنبه پانزدهم آبان ۱۳۵۹ در آخرین جلسه علنی مجلس قبل از انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا که قرار بود بیانیه الجزایر به تصویب برسد، ۲۷ نفر از نمایندگان جوانان مجلس برای اولین بار آبستراکسیون کردند و مجلس از اکثریت افتاد و رأی‌گیری نشد و بررسی بیانیه الجزایر موکول شد به هفته آینده که دیگر خیلی دیر بود و اکثریت آرا به نام ریگان به صندوق‌های انتخاباتی در آمریکا ریخته شده بود. کلید کاخ سفید ۱۲ سالی در جیب جمهوری‌خواهان ماند؛ ۸ سالی ریگان بود و چهار سالی معاونش جورج بوش پدر که در آن دوره ایران و آمریکا گامی ‌به یکدیگر نزدیک شدند و می‌رفت تا ارتباطاتی سروسامان گیرد که بیل کلینتون دموکرات از راه رسید.

تفاوت روش‌ها و تاکتیک‌ها
به‌طورکلی در ذائقۀ ایرانی‌ها سابقه‌ای درباره دموکرات‌ها نهفته است که آن‌ها قدرت اجماع بیشتری علیه ایران در جهان نسبت به جمهوری‌خواهان دارند و تحریم‌های مهم همیشه در دوره آن‌ها اعمال‌شده است. البته هنوز این سابقه نادیده گرفته می‌شود که در دوره ریگان ایران رفت در فهرست کشورهای «حامی تروریسم» و در دوره بوش پسر شد عضو «محور شرارت»، در دوره ریگان هواپیمای مسافربری ایران هدف ناو آمریکایی قرار گرفت و جرج بوش پدر، به ویلیام راجرز فرمانده این ناو مدال شجاعت داد، در دوره بوش پسر پس از افغانستان جهت موشک‌ها سمت ایران رفت که سرآخر به عراق شلیک شد و… بازهم در سابقه هست آن دو رئیس‌جمهور آمریکا که پس از انقلاب دست دوستی دراز کردند، دموکرات بودند؛ گرچه به‌جای خاتمی، راننده و محافظش در نیویورک با بیل کلینتون دست داد و دست اوباما آن‌قدر دراز ماند که سرآخر جمع شد و قلم دست گرفت و فرمان تشدید تحریم‌ها را امضا کرد. اگر هم دولتمردان و برخی نخبگان ایرانی این سابقه را به یاد می‌آورند، اما گویی هم‌زبانی با جمهوری‌خواهان را راحت‌تر از دموکرات‌ها می‌دانند گرچه بزرگ‌ترین تحولات سیاسی داخلی ایران، از اصلاحات ارضی تا انقلاب اسلامی، از دوم خرداد تا وقایع سال ۱۳۸۸ همه در دوره دموکرات‌ها افتاده است. اما مقامات ایرانی به دلیل ساختار تصمیم‌گیری در سیستم آمریکا پی برده‌اند که تفاوتی نمی‌کند دموکرات‌ها رئیس‌جمهور باشند یا جمهوری‌خواهان، بلکه تفاوت تنها در روش‌ها و تاکتیک‌هاست.

  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی الفاظ رکیک و توهین آمیز یا مغایر با قوانین کشور و شئونات اسلامی باشند، منتشر نمی شوند.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

نظر شما درباره این مطلب چیست؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نظری برای نمایش وجود ندارد.